Càn Khôn - Quả Càn khôn:
Càn: Quẻ thuần dương, tượng trưng Trời. Khôn: Quẻ thuần Âm của Bát quái, tượng trưng Ðất. Càn khôn là Trời Ðất, tức CKVT. Quả: cái trái.
Quả Càn khôn là Trái Càn khôn, là hình ảnh thu nhỏ của CKVT của Ðức Chí Tôn, làm bằng một quả cầu, trên đó có vẽ Thiên Nhãn và các ngôi sao để thờ nơi BQÐ TTTN.
Thiên Văn Học gọi quả Càn khôn là Thiên cầu.
Ðức Chí Tôn giáng cơ dạy Phối Sư Thái Bính Thanh làm Trái Càn khôn để thờ nơi BQÐ thuở mới lập Ðạo, như sau:
TNHT: "Bính! Thầy giao cho con lo một Trái Càn khôn, con hiểu nghĩa gì không? Cười.... Một trái như Trái đất tròn quay, hiểu không? Bề kính tâm 3 thước 3 tấc, nghe con! Lớn quá! mà phải vậy mới đặng, vì là cơ mầu nhiệm Tạo Hóa trong ấy, sơn màu xanh da trời, cung Bắc Ðẩu và tinh tú vẽ lên Càn khôn ấy. Thầy kể Tam thập lục Thiên, Tứ Ðại Bộ Châu ở không không trên không khí, tức là không phải tinh tú, còn lại Thất thập nhị Ðịa và Tam thiên thế giới thì đều là tinh tú, tính lại ba ngàn bảy mươi hai (3072) ngôi sao. Con phải biểu vẽ lên đó cho đủ. Con giở sách Thiên văn tây ra coi mà bắt chước.
Tại ngôi Bắc Ðẩu, con phải vẽ hai cái bánh lái cho đủ và sao Bắc Ðẩu cho rõ ràng. Trên vì sao Bắc Ðẩu, con vẽ Con Mắt Thầy, hiểu chăng?
Ðáng lẽ trái ấy phải bằng chai, đút trong một ngọn đèn cho nó thường sáng, ấy là lời cầu nguyện rất quí báu cho cả nhơn loại CKTG đó. Nhưng mà làm chẳng kịp thì con tùy tiện làm thế nào cho kịp Ðại Hội, nghe à!"
Chỉ có TTTN mới làm Quả Càn khôn thờ Ðức Chí Tôn nơi BQÐ; còn các Thánh Thất địa phương không được làm Quả Càn khôn, chỉ đắp Thánh Tượng Thiên Nhãn để thờ mà thôi.
Các giai đoạn trải qua của Quả Càn Khôn thờ nơi Bát Quái TTTN:
Quả Càn Khôn đầu tiên do Ngài Phối Sư Thái Bính Thanh làm ra theo sự chỉ dạy của Ðức Chí Tôn vào ngày 12-8-Bính Dần (dl 17-9-1926). Quả Càn Khôn nầy làm bằng nan tre bọc vải, sơn màu xanh da trời.
Khi trả chùa Gò Kén cho Hòa Thượng Như Nhãn, Hội Thánh cất Tòa Thánh tạm nơi đất mới mua ở làng Long Thành, Quả Càn Khôn nầy được rước về Tòa Thánh mới để thờ nơi Bát Quái Ðài. Ðó là vào đầu năm Ðinh Mão (1927).
Ðến đầu Xuân Nhâm Thân (1932), tối mùng 8 tháng giêng, chuẩn bị đến giờ Tý thì cúng Ðại lễ Ðức Chí Tôn, Lễ viện nơi Tòa Thánh cho đốt một cây đèn măng-sông trong Quả Càn Khôn cho có nhiều ánh sáng, giao cho hai vị: Hồ Văn Lầu và Nguyễn Văn Biện chăm sóc đèn.
Tới khoảng 9 giờ tối, đèn măng-sông quá nóng, dầu sôi lên phựt cháy, làm Quả Càn Khôn (QCK) bắt lửa cháy theo.
Lúc đó có ông Văn Thắng Trà (Lễ Sanh Thượng Trà Thanh) tiếp tay với hai vị Lầu và Biện dập tắt được ngọn lửa, nhưng Quả Càn Khôn đã bị cháy hết hơn hai phần, còn một phần bên phía Thiên Nhãn thì không cháy, nên Thiên Nhãn vẫn còn nguyên. Ðược biết Thiên Nhãn nầy do Ðức Chí Tôn nhập thần vào Ðức Cao Thượng Phẩm mà vẽ nên.
Sau khi cháy QCK, Ðức Chí Tôn giáng cơ cho bài thi:
Chẳng phải Tây Ninh chịu nạn nghèo,
Cuộc đời luân chuyển thế cheo leo.
Trời còn đất lở tang thương biến,
Ruộng rẫy phố phường lộ mốc meo.
Sắc tướng thinh âm tua giảm bớt,
Mở đường công quả chúng làm theo.
Văn chương đâu rõ thông cùng lý,
Chánh trị hưng suy đã thấy dèo.
Ðức Hộ Pháp nói với Ðức Quyền Giáo Tông: Thiên Nhãn còn (Trời còn) tức là Ðạo còn, nhưng đời phải bị nhiều tai biến nguy hiểm (đất lở tang thương biến).
Trong thời gian Hội Thánh xây cất Tòa Thánh bằng vật liệu kiên cố, Tòa Thánh tạm bằng cây ván thuở trước phải dỡ ra, QCK được Hội Thánh dời đến thờ tạm tại Báo Ân Từ.
Ðến năm Tân Tỵ (1941), nhà cầm quyền Pháp vào Tòa Thánh bắt Ðức Hộ Pháp ngày 28-6-1941, Nội Ô bị quân đội Pháp chiếm đóng, Báo Ân Từ bị chúng dùng làm Câu Lạc Bộ, QCK bị lính Pháp đập phá, lấy Thiên Nhãn liệng ra ngoài sân.
Người Ðạo nhìn thấy cảnh ấy thì rất đau lòng và phẫn uất, chờ khi bọn chúng không để ý, liền lượm Thiên Nhãn đem cất kín, để dành sau nầy làm lại Quả Càn Khôn khác.
Khi Ðại Chiến thế giới bùng nổ, quân đội Pháp ở VN bị Nhựt bổn đảo chánh đầu hàng, lính Pháp đóng tại TTTN rút lui, Hội Thánh phục hồi, bổn đạo qui tụ về, lo sửa chữa những chỗ hư hỏng và nhứt là lo làm QCK mới để tái lập sự thờ phượng.
Khi làm QCK mới, Hội Thánh vẫn lấy Thiên Nhãn cũ gắn lên QCK mới, vì nhận thấy đã hai lần, QCK hư nhưng Thiên Nhãn vẫn không hư. Ðó là sự mầu nhiệm mà Chí Tôn đặt vào Thiên Nhãn, tất cả mọi người đều phải nhìn nhận.
QCK mới được làm xong và đặt vào vị trí cũ nơi Báo Ân Từ. Sự thờ phượng Ðức Chí Tôn nơi đây được tái lập như trước.
Ngày 4-8-Bính Tuất (dl 30-8-1946), chánh quyền Pháp đưa Ðức Hộ Pháp trở về TTTN. Sau lễ đón tiếp của Hội Thánh, Ðức Hộ Pháp tái thủ quyền hành, tái lập các cơ quan của Ðạo, đồng thời lo xây dựng, sửa chữa, trang trí Tòa Thánh, làm gấp rút ngày đêm để hoàn thành trước Tết năm Ðinh Hợi (1947).
Nhờ sự nổ lực của tất cả nhân viên công quả và của Hội Thánh, Tòa Thánh được hoàn thành đúng như dự định.
Ngày mùng 8-giêng-Ðinh Hợi (dl 29-1-1947), Ðức Hộ Pháp làm Lễ rước Quả Càn Khôn từ Báo Ân Từ đến đặt thờ nơi BQÐ của Tòa Thánh mới, chuẩn bị đến giờ Tý ngày mùng 9-giêng-Ðinh Hợi là khởi Ðại Lễ cúng Ðức Chí Tôn.
Quả Càn Khôn nầy dần dần theo thời gian cũng hư hỏng, Hội Thánh phải lo làm một QCK khác để thay thế.
Ngày 15-12-Quí Mão (dl 29-1-1964), Hội Thánh tổ chức Lễ Khánh Thành QCK mới, Ngài Hiến Pháp có đọc một bài thuyết đạo, nhắc lại sự tích QCK, xin trích ra một đoạn:
"Thể theo Thánh ý của Ðức Chí Tôn, chư Chức sắc hiệp sức kiến tạo Quả Càn khôn đầu tiên đặt lên một trụ cốt nơi BQÐ để cho toàn đạo sùng bái và chiêm ngưỡng.
Sau lại vì rủi ro, Quả Càn khôn ấy phát hỏa, cháy tiêu hết, duy có Thiên Nhãn thì còn lại y nguyên.
Vì sự linh thiêng ấy mà toàn đạo càng thêm tin tưởng và đến khi tu tạo lại Quả Càn khôn khác, tất cả đều quyết định đặt Thiên Nhãn cũ ấy lên Quả Càn khôn mới.
Ðến nay, Quả Càn khôn sau cũng vì thời gian mà hư hoại. Hội Thánh quyết định kiến tạo một Quả Càn khôn khác thay thế. Hội Thánh cũng đồng thanh biểu quyết dành lại Thiên Nhãn cũ đặt lên Quả Càn khôn mới ngày nay. Ðó là do lòng tín ngưỡng cao cả của toàn đạo, không ai có quyền phủ nhận."
TNHT: Thánh Ngôn Hiệp Tuyển.
CKVT: Càn Khôn Vũ Trụ.
BQÐ: Bát Quái Ðài.
TTTN: Tòa Thánh Tây Ninh.
Xem tiếp: Càn khôn dĩ tận thức